ΙΔΗ ή ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ

               ΤΟ ΙΕΡΟ ΒΟΥΝΟ ΤΗΣ ΙΔΗΣ

                                          ή ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ

                          Του Δακανάλη Μανόλη
                                      Αντιπροέδρου ΕΟΣ. Μοιρών

Ο Ψηλορείτης ή ΄Ιδη είναι το ψηλότερο βουνό της Κρήτης, με πιο ψηλή κορφή τον Τίμιο Σταυρό  (υψ 2456μ), άλλες κορφές είναι ο Αγκαθιάς (2424 μ.), Στολίστρα (2325 μ.), Βουλομένου (2267μ. και Κούσακας (2209 μ.), ενώ κάτω από δυο χιλιάδες μέτρα είναι η Μαύρη Κορφή ή Σέλα Διγενή, η Χαλασοκεφάλα, η Κουρούνα, ο Σκίνακας, το Κουδούνι, η Αλικαντάμ και άλλες.  Η οροσειρά  έχει μήκος 35 χιλιόμετρα και πάνω  από το δασόριο εκτίνεται η αλπική ζώνη ( Μαδάρα).

Ο Ψηλορείτης συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο «Natoura 2000) και χαρακτηρίζεται από την ποικιλομορφία τοπίων, με υψηλή βιοποικιλότητα. Είναι ένα σύνολο εξαιρετικών «αισθητικών τοπίων » και ένας ιδιαίτερα ενδιαφέρων γεωλογικός σχηματισμός. Κάνουν την παρουσία τους πολλά είδη ενδημικών ζώων και φυτών της Κρήτης και της Ελλάδας. Ψηλορείτης ή ΄Ιδη  ετυμολογείται από το δωρικό ΄Ιδα = δέντρα για ξύλευση, δάσος, δασωμένο βουνό.

Το δάσος του Ρούβα βρίσκεται στο Νοτιοατολικό τμήμα του Ψηλορείτη και αποτελεί ένα από τα ελάχιστα φυσικά δασικά οικοσυστήματα στην περιοχή. Χαρακτηρίζεται από την ποικιλία των ειδών του, όπου κυριαρχεί ο πρίνος, το πεύκο, το κυπαρίσσι, ο αζίλακας, ενώ στη θέση Διπλόρι ενδημεί το Ανέγνωρο ή Αμπελίτσα (Ζelkova abelitsa) σε μικρό αριθμό και καταλαμβάνει έκταση περίπου15 στρεμμάτων. To πρινόδασος του Ρούβα είναι το μεγαλύτερο στην Κρήτη ίσως και στην Ελλάδα.

Το Κρητικό Κεφαλάνθηρο είναι ένα ενδημικό και σπάνιο είδος ορχιδέα που το απαντάμε στην περιοχή του Ρούβα μέχρι τη Μαύρη Κορφή σε μικρό πληθυσμό. Το μέρος που ενδημεί το έχουν περιφράξει για προστασία και ανθεί τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο. ΄Αλλα δάση με πρίνους, σφεντάμους και τρικοκιές συναντάμε στις θέσεις Βρουλίδια , Βρομονερό και στα νότια του Ψηλορείτη από τη Γέργερη μέχρι τα Πλατάνια σε μικρότερες εκτάσεις.

Στην οροσειρά του Ψηλορείτη έχουν εξελιχθεί σπάνιες μορφές ζωής που δημιούργησαν ενδημικά είδη φυτών και ζώων. Κατά τον καθηγητή Βοτανολογίας των ΤΕΙ. Ηρακλείου Ζαχαρία Κυπριωτάκη στον Ψηλορείτη απαντάμε περίπου 1000 είδη φυτών, ενώ τα ενδημικά είναι περίπου 75, ημερίδα 14-12-2001 στη Γέργερη . (Προστασία και ανάδειξη του δάσους Ρούβα).

Ο Ψηλορείτης θεωρείται ως μια από τις πιο σημαντικές περιοχές της Ευρώπης όσο αφορά την ορνιθοπανίδα, που αποτελείται από χρυαετούς, σπιζαετούς, γυπαετούς ή κοκαλάδες, το όρνιο ή σκάρα, κουρούνες, κοράκια, κίσες, φάσες, πέρδικες και άλλα. Η πανίδα επίσης είναι πλούσια και αποτελείται από αγριόγατους, ασβούς, νυφίτσες, ζουρίδες,  λαγούς, 2 είδη σαύρων ( πράσινη και καφέ), το λιακόνι, 3 είδη σαμιαμιδιών και 3 είδη φιδιών ( σπιτόφιδο, τηλεσκόπος, δεντρογαλιά).

Ο Ψηλορείτης από την σκοπιά της γεωλογίας, μπορεί κανείς να παρατηρήσει όλους τους τύπους των πετρωμάτων, μέχρι απολιθωμένα κογχύλια και όστρακα. Μέσα σ΄αυτό το πολύπλοκο μωσαϊκό πετρωμάτων σχηματίστηκαν πλήθος σπηλαίων, βάραθρα και πολλά φαράγγια που αποδεικνύουν την ομορφιά και τη σπουδαιότητα του Ψηλορείτη στο πέρασμα των αιώνων. Τέτοια σπήλαια είναι το Ιδαίον ΄Αντρον, το σπήλαιο των Καμαρών , του Σφεντόνι, ενώ μεγάλα φαράγγια είναι του Ζαρού, των Καμαρών, των Πλατανίων, των Γωνιών και του Καυδολιό (Ζωνιανό).

Στο μαγευτικό οροπέδιο της Νίδας βρίσκεται το Ιδαίο ΄Αντρο σε υψόμετρο 1490 μέτρων, όπου κατά τους Μινωικούς χρόνους ήταν ο σπουδαιότερος λατρευτικός χώρος του νησιού. Είναι ίσως το μοναδικό σημείο που με βεβαιότητα λατρεύονταν ο μέγιστος των θεών Δίας, ο οποίος κατά την παράδοση φυγαδεύτηκε από τη μητέρα του Ρέα και κρύφτηκε στη σπηλιά της ΄Ιδης ( Νίδα ) μέχρι να ανδρωθεί και να γλιτώσει από την οργή του πατέρα του Κρόνου. H λατρεία άρχισε από την προϊστορική εποχή και συνεχίστηκε ίσαμε τους Ρωμαϊκούς χρόνους.

  Ο εξωτερικός περίβολος του Ιδαίου ΄Αντρου αποτελούσε ένα οργανωμένο σε επιστημονική βάση Αστεροσκοπείο τουλάχιστο κατά τη μινωική περίοδο, με όργανα επιστημονικών μετρήσεων των ηλιοστασίων. Αυτή είναι η επιστημονική ανακοίνωση του μηχανικού και ερευνητή Νίκου Λεβεντάκη στο 11^ο Διεθνές Κρητολογικό Επιστημονικό Συνέδριο, που έγινε στο Ρέθυμνο. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΑΝΩΓΗ στις 28-10-2011.

To Καμαραϊκό Σπήλαιο βρίσκεται πάνω από τις Καμάρες σε υψόμετρο 1524 μέτρων, στις νότιες πλαγιές της Μαύρης Κορφής ή Σέλα του Διγενή. Εκεί λατρεύονταν μια θεότητα προστάτιδα ως φαίνεται της γεωργίας και κτηνοτροφίας, πιθανώς της θεάς Ειλείθυια. Τα αγγεία που βρέθηκαν στο σπήλαιο είναι ο λεγόμενος Καμαραϊκός ρυθμός, εξαιρετικά πολυτελής, βασιλικού χαρακτήρα. (Πηγές: ΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΙ Ο ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ της Νομαρχίας Ηρακλείου 1971 σελ.45).

Ο Ψηλορείτης χαρακτηρίζεται από την πλειάδα των μιτάτων που φιλοξενεί και έχουν καταγραφεί πάνω από 300. Κατασκευάζονται από λιθοτεχνίτες με πέτρες κυκλικά και αποτελούν τα καταλύματα των βοσκών. Οι αρχαιολόγοι αναφέρονται σε αυτά με τους όρους θολωτές κατασκευές ή θολωτά μιτάτα (Σακελλαράκης 1985).

Στις πλαγιές του Ψηλορείτη σε υψόμετρο 1187 μέτρων στα μέσα της διαδρομής Ανώγεια – Ιδαίον ΄Αντρο, βρίσκεται η μινωική Ζώμινθος με διαχρονική παρουσία ανθρώπων από τότε ίσαμε σήμερα. Οι ανασκαφές που έγιναν από τον αρχαιολόγο Γιάννη Σακελλαράκη έφεραν στο φως ένα οικισμό υστερομινωικής περιόδου ( 17^ος π.χ.αιώνας), με επιβλητικό κτήριο 1600 τ.μ. τουλάχιστο τριώροφο. Στη δυτική πτέρυγα ανακαλύφθηκε βιοτεχνική πτέρυγα με εργαστήριο κεραμικής.

Πριν από μερικά χρόνια είχα μια συζήτηση σχετικά με τη Ζώμινθο με το μακαρίτη καθηγητή της αρχαιολογίας Γ. Σακελλαράκη. Του ανέφερα την ιερότητα του Ψηλορείτη μεταξύ των άλλων ιερών βουνών της Ελλάδας (΄Ολυμπος, Παρνασσός, Τόμαρος, Λύκιο ΄Ορος, ΄Αθως κ.λ.π.) και μου είπε, ότι είναι πρώτος στην κατάταξη ο Ψηλορείτης.

Ο Ψηλορείτης δια μέσου των αιώνων υπήρξε  το ορμητήριο και το καταφύγιο των Χαίνιδων, των ανταρτών και των καταδιωκομένων σε όλες τις περιόδους των κατακτήσεων της Κρήτης (Αραβοκρατία, Βενετοκρατία, Τουρκοκρατία και Γερμανική κατοχή). Στην Γερμανική κατοχή είχαν τα λημέρια τους τέσσερις αντάρτικες ομάδες.

Γύρω από τον Ψηλορείτη δημιουργήθηκε ένας ιδιότυπος πολιτισμός, που άφησε ανεξίτηλα τα χαρακτηριστικά του. Ένα λαϊκό πολιτισμό που εκφράζεται πολύμορφα στο χορό, στο τραγούδι, στη μαντινάδα, στο ριζίτικο, στην καθημερινή ζωή, στη γέννηση, στη βάπτιση, στο γάμο, στο θάνατο, στη λαϊκή τέχνη , στο χιούμορ, στον αυτοσαρκασμό και στη μυθολογία. Δείγμα είναι, ότι σε όλα τα χωριά του Ψηλορείτη η φιλοξενία και η ζεστασιά των κατοίκων είναι μοναδική. Τη φιλοξενία αυτή την κληρονομήσαμε από τον Ξένιο Δία που μεγάλωσε και ανδρώθηκε στον Ψηλορείτη και ο οποίος μας εμπνέει και μας καθοδηγεί ακόμα και σήμερα.

Ο Ψηλορείτης το βουνό των θεών προσφέρεται σε όλους εκείνους που έχουν αγάπη και πάθος με το βουνό και αναζητούν να επισκεφθούν παρθένα τοπία. Το φυσικό περιβάλλον, οι γεωμορφολογικές και οι κλιματολογικές συνθήκες του βουνού ευνοούν τις ορειβατικές και σπηλαιολογικές αναζητήσεις.  Το Ευρωπαϊκό μονοπάτι Ε4 που αρχίζει από την Ολλανδία, περνά από τον Ψηλορείτη και καταλήγει στην Ζάκρο. Δίδει επομένως την ευκαιρία να θαυμάσουν οι επισκέπτες την μεγαλοπρέπεια του βουνού. Ο Ψηλορείτης έχει έξι ορειβατικά καταφύγια στις θέσεις Πρίνος, Τριγιόδος, Μυγερού, Τουμπωτό Πρίνο, Σαμάρι και Ρούβα, στα οποία μπορούν να εξυπηρετηθούν οι επισκέπτες του βουνού.

Ο Ορειβατικός Σύλλογος Μοιρών έχει δεθεί απόλυτα με τον Ψηλορείτη από την ημέρα της ίδρυσης του 8-8-88. ΄Ολες τις εποχές του έτους διοργανώνει επισκέψεις περιμετρικά του βουνού σε διάφορες βουνοκορφές του, σπήλαια και φαράγγια. Στην κορφή Τίμιο Σταυρό ανεβαίνουμε  όλες τις εποχές του χρόνου. Πολλές φορές στα χιόνια έχουμε θαυμάσει τους σκιέρ να γαζώνουν με μεγάλη ταχύτητα όλη τη νότια πλευρά της κορφής Αγκαθιά. Το ίδιο γίνεται και στη βόρεια πλευρά του βουνού πάνω από το Λάκκο του Μυγερού, δυστυχώς αρχές Δεκέμβρη του 2011 είχαμε ένα τραγικό συμβάν με τον άδικο θάνατο ενός σκιέρ.

Τέλος το ορεινό συγκρότημα του Ψηλορείτη με τη μεγάλη βιοποικιλότητα και τη μεγάλη ποικιλομορφία των σχηματισμών του, τρέφει από την αρχαιότητα - εποχή των τροφοκυνηγών ίσαμε σήμερα, με τον ποιμενικό τρόπο ζωής και τη γεωργία περίπου εκατό χωριά που βρίσκονται, περιμετρικά σκαλωμένα στη ρίζα του βουνού.-

Μοίρες 15 Δεκεμβρίου 2011

Χιονισμένος Ψηλορείτης

Μιτάτο στη θέση "Φούρνους".

Ο Δίας στη θέση "Κουραδόβρυση".

Κουδούνι με χιόν ι

Θέση "Αλωνάκι"

Καταφύγιο στη θέση "Πρίνος"

Άι Γιάννης Ρούβας

Ζαριανό φαράγγι ή Γάφαρη

Θέση "Καλογράδες"

Ζώμινθος

Καταφύγιο στη θέση "Σαμάρι"

Καμαραϊκό Σπήλαιο

Φαράγγι Πλατανίων

Ιδαίο Άντρο

Ο Ρούβας χιονισμένος

Το σπίτι του βοσκού Ανώγεια

Άγιος Φανούριος-Πετραδολάκια

Γύπας ή Σκάρα

Horstisse-Πετραδολάκια

Σελί Ανατολικού Ψηλορείτη

Σπήλαιο Πάνα-Δυτικός Ψηλορείτης

Μιτάτο

Μεγάλη Σέλη

Καταρράχτης στο Ζαριανό φαράγγι

Ζαριανό φαράγγι ή Γάφαρη

Τριγιόδος

Υάκινθος

Κορφή Ψηλορείτη Τίμιος Σταυρός

Οροπέδιο Νίδας

 Δίκταμος ή έρωτας στον Ψηλορείτη

Άγιος Φανούριος

ΒΟΡΑΣ ή ΚΑΙΜΑΚΤΣΑΛΑΝ

                            ΒΟΡΑΣ   ή   ΚΑΙΜΑΚΤΣΑΛΑΝ

                                        Του Μανόλη Δακανάλη Αντιπροέδρου

                                                       του Ε.Ο.Σ. Μοιρών

        Από το αεροδρόμιο “ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ” της όμορφης Θεσσαλονίκης  ύστερα από  μια ευχάριστη πτήση, το λεωφορείο  μετέφερε τα ξημερώματα της 27ης Οκτωβρίου 2006, σαράντα οκτώ ορειβάτες των ορειβατικών συλλόγων Ηρακλείου και Μοιρών στο  Λουτράκι του νομού Πέλλας.

      Με το ξημέρωμα είδαμε σκεπασμένο με ένα παχύ στρώμα  ομίχλης τον εύφορο κάμπο της Αλμωπίας, τον οποίο διασχίζει ο Μαυροπόταμος παραπόταμος του Ιερού ποταμού των Μακεδόνων Αλιάκμονα. Στην πεδιάδα αυτή καλλιεργούνται σιτηρά, ροδακινιές, κρασάμπελα, καλαμπόκια και διάφορες άλλες φυτείες. Βόρεια της Αλμωπίας ίσταται υπερήφανη η οροσειρά του Βόρα ή Καϊμακτσαλάν, που είναι το τρίτο υψηλότερο βουνό της Ελλάδας (υψ2524μ).

      Από το μικρό ορεινό χωριό Αετοχώρι που βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Πίτοβο (2.154μ), το οποίο ανήκει στην οροσειρά του Βόρα ή Καϊμακτσαλάν, τραβερσάραμε για την κορφή του βουνού.

      Η ανάβαση ήταν πολύ ανηφορική σκληρή κάτω από πυκνή ομίχλη και αυξημένη υγρασία. Ακολουθήσαμε ένα οφιοειδές  μονοπάτι που ελίσσονταν κάτω από πυκνό δάσος με βελανιδιές, οξιές, πεύκα  και άλλα δασικά δέντρα. Τα δέντρα λόγω εποχής επιδίδονταν σε ένα χρωματικό όργιο, από το χρυσαφί, κίτρινο, μέχρι το κόκκινο της σκουριάς. Η πανδαισία αυτή των χρωμάτων  με διάφορους ακανόνιστους χρωματισμούς,  έμοιαζε με ένα ασύμμετρο απέραντο χαλί.. Το θέαμα αυτό ήταν φανταστικό, θα έλεγα  μοναδικό.

     Λίγο πριν την κορφή του βουνού στα (1800μ) βρεθήκαμε μπροστά σε αμυντικά ορύγματα, τα οποία κατασκευάστηκαν κατά τους αλλεπάλληλους πολέμους από το 1916 μέχρι το 1949.  Στο σημείο αυτό χωριστήκαμε στα δυο και το μεν μεγαλύτερο μέρος των ορειβατών επέστρεψε πίσω από το ίδιο δρομολόγιο, ενώ οι υπόλοιποι έκαναν διάσχιση του Πίνοβο, που κράτησε μέχρι και τη νύχτα.

     28-10-2006. Οι ορειβάτες γίναμε μικρές ομάδες, η κάθε μια από αυτές πήρε διαφορετική διαδρομή κατά την επιθυμία της. Μια ομάδα ακολούθησε την άγρια χαράδρα του Ράμνο Μπορ, η οποία είναι ανάμεσα στο Βόρα και τον Κόζιακα με τρία μεγάλα ρέματα, το Ίσιο Πεύκο ή Ράμνο Μπορ, τη Λούτα, την Κουνουπίτσα και κατέληξε στα θερμά λουτρά Πόζαρ ή Λουτρακίου.

     Πέντε ορειβάτες (ο Γιώργης, Γιάννης, Μανόλης, Μανέλης και Γιώργης)  μεταξύ των οποίων και ο γράφων ανηφόρισαν με ταξί για το οροπέδιο της Σαραντόβρυσης στο χιονοδρομικό κέντρο του Καϊμακτσαλάν.  Η διαδρομή ήταν πολύ  όμορφη  ανάμεσα σε κερασιές, οξιές και διάφορα άλλα δασικά δέντρα. Μετά το δασόριο απλώνονταν μοναδικά αλπικά υγρολίβαδα με πλούσια χλωρίδα, στα οποία  την άνοιξη ανθίζουν μοναδικά αγριολούλουδα. Διαπιστώσαμε ότι το μεγαλύτερο μέρος των πλαγιών του βουνού από τη μεριά της Ελλάδας είναι από χώμα, ενώ από τη μεριά της FYROM  είναι απόκρημνο.  Τα άφθονα νερά των πηγών, τα ρέματα που τρέχουν αενάως και οι μικροί καταρράκτες χαρακτηρίζουν το Βόρα. Το χιονοδρομικό  κέντρο στο οροπέδιο της Σαραντόβρυσης  (2050μ), έχει πολλές μεγάλες και μικρές πίστες που εξυπηρετούν όλα τα γούστα. Λειτουργεί  σχολή σκι, ενώ το σαλέ  μπορεί να εξυπηρετήσει τις ανάγκες διαμονής, διατροφής και αναψυχής των επισκεπτών.

     Από το χιονοδρομικό της Σαραντόβρυσης ανηφορίσαμε  μέσα από ομαλά  αλπικά λιβάδια για την υψηλότερη κορφή του βουνού Προφήτης Ηλίας, στα  τοπία έβοσκαν  ελεύθερης βοσκής αγελάδες. Βόρας είναι το αρχαίο όνομα του βουνού, που διατηρείτε μέχρι σήμερα. Καϊμακτσαλάν είναι η τούρκικη ονομασία που προέρχεται από τα πυκνά δάση που σκέπαζαν  ανέκαθεν το βουνό και ήταν παχιά σαν το καϊμάκι (Περιηγήσεις της Ημερησίας Τεύχος 69). Σύμφωνα με την ανάλυση του καθηγητή φιλολογίας κ. Σιδηρόπουλου, έχει τούρκικες ρίζες και σημαίνει κατά λέξη ο κλέφτης του καϊμακιού. Υπάρχουν και άλλες ερμηνείες για την ονομασία που μεταφέρονται προφορικά από γενιά σε γενιά.

      Πάνω στις κορυφογραμμές  του Βόρα  βρίσκονται τα όρια των βορείων συνόρων της Ελλάδας και της FΥRΟΜ (Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας των Σκοπίων). Οι κυριότερες κορφές του είναι η Τζένα, Πίνοβο, Πιπερίτσα, Κόζιακας και σχηματίζουν ένα πέταλο.

      Συναντήσαμε αμυντικά έργα, ορύγματα και άλλες εγκαταστάσεις που ζώνουν περιμετρικά ολόκληρη την κορφή του βουνού, ενώ υπάρχει παντού διάσπαρτο πολεμικό υλικό. Κάναμε πλιάτσικο και πήρε ο καθένας μας κάτι  από τα  υλικά αυτά.

     Πάνω στην κορφή του Προφήτη Ηλία είναι χτισμένη μια πρωτότυπη εκκλησία καθολικού ρυθμού, από τα απομεινάρια πολεμικού υλικού του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι δε αφιερωμένη στη μνήμη χιλιάδων Σέρβων στρατιωτών που έπεσαν πολεμώντας τους Βούλγαρους το 1916. ( Περιηγήσεις της Ημερησίας Τεύχος 69). Το 1918 οι δυνάμεις της Αντάντ των Συμμάχων μεταξύ των οποίων και οι Έλληνες  (Στρατός Εθνικής Άμυνας) στην περιοχή του Σκρά,  έκαμψαν την αντίσταση των Βουλγάρων και τους υποχρέωσαν να ζητήσουν ανακωχή.

     Ανάλογα με την εποχή ο καιρός ήταν πολύ καλός, ζεστός, με μεγάλη ορατότητα . Η θέα από την κορφή ήταν πανοραμική, ανατολικά φαινόταν το όρος Πάϊκο, βόρεια τα βουνά της FΥRΟΜ, δυτικά ο Βαρνούντας, νοτιοδυτικά το Βίτσι και νότια το Βέρμιο. Το μάτι δε χόρταινε να βλέπει βουνά, χαράδρες, δάση, πεδιάδες, τα οποία όλα μαζί συνέθεταν το μεγαλείο της φύσης. Είχαμε την αίσθηση ότι βρισκόμαστε σε αεροπλάνο πάνω από τα σύννεφα, τα οποία κάλυπταν όλη την περιοχή κάτω από τα χίλια μέτρα υψόμετρο. Εκεί πάνω η ψυχή μας ηρέμισε και είμαστε κυρίαρχοι της περιοχής. Ενώ καθόμαστε και αγναντεύαμε, είδαμε ένα ειδικό όχημα με ερπύστριες να ανεβαίνει στην κορφή  με μαθητές από τη Θεσσαλονίκη. Είναι το μοναδικό βουνό της Ελλάδας στο οποίο ανεβαίνουν μέχρι την κορφή αυτοκίνητα 4Χ4, χωρίς να υπάρχει δρόμος.

     Λόγω της Εθνικής μας εορτής της 28ης Οκτωβρίου όλοι μας αποτίναμε ένα φόρο τιμής από εκεί πάνω, για τους ήρωες που έπεσαν μαχόμενοι στα βουνά αυτά πολεμώντας για τα Εθνικά ιδεώδη και την ακεραιότητα της πατρίδας μας.  Πρόσθεσαν νέες δόξες  και νέες σελίδες στην ιστορία της Ελλάδας μας.

     Επιστρέψαμε  Στο γραφικό Λουτράκι,  που είναι κτισμένο σε μια γωνιά   στην  πεδιάδα της Αλμωπίας (υψ260 μέτρα με 1127 κατοίκους απογραφή 1991), μέχρι το 1928 λέγονταν Κάτω Πόζαρ. Στο χωριό εξ αιτίας των λουτρών έχουν δημιουργηθεί οι ανάλογες υποδομές που μπορούν να εξυπηρετήσουν κάθε ανάγκη διαμονής και διατροφής των επισκεπτών.

     29- 10-2006. Κατά ομάδες πάλι οι ορειβάτες ακολούθησαν διάφορες πανέμορφες διαδρομές. Η ομάδα μας ενισχυμένη με δυο κορίτσια την Έφη και τη Μαρία επισκεφθήκαμε στην αρχή της χαράδρας του Ράμνο Μπορ ένα σπηλαιοβάραθρο, το οποίο είναι αξιοποιημένο, ηλεκτροφωτισμένο και έχει πλούσιο σταλακτικό διάκοσμο. Στη συνέχεια σε απόσταση περίπου τριακοσίων μέτρων στο ίδιο φαράγγι επισκεφθήκαμε την αρκουδοσπηλιά, που είναι στη βάση μιας κάθετης ορθοπλαγιάς. Η σπηλιά είναι μεγάλη και γίνονταν στο εσωτερικό της ανασκαφές από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το ΓΜΑ, την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρία και άλλους φορείς. Η έρευνα οδήγησε σε σημαντικές ανακαλύψεις, αφού βρέθηκαν άφθονα απολιθωμένα δείγματα αρκούδας των σπηλαίων και άλλων ζώων (ύαινας, λεοπάρδαλης κλπ), που ζούσαν πριν 35.000 χρόνια. Ευχαριστούμε πολύ όλο το συνεργείο των ανασκαφών για τη φιλοξενία των και την ξενάγηση που μας έκαναν. Δίπλα  στα Λουτρά υπάρχει Μουσείο, όπου λειτουργούν δυο εκθέσεις με παλαιοντολογικά ευρήματα.

      Ακολουθήσαμε τη χαράδρα του Ράμνο Μπορ ή φαράγγι των Λουτρών κατά μήκος του ποταμού. Το μονοπάτι περνούσε ένθεν και ένθεν του ποταμού πολλές φορές και εμείς αναγκαστικά πλατσουρίζαμε με παντόφλες μέσα  στα παγωμένα νερά του. Όλες οι πλευρές του φαραγγιού είναι κατάφυτες με οξιές, πεύκα και άλλα  δέντρα, ενώ  οι όχθες του ποταμού φιλοξενούν τεράστια πλατάνια διαφόρων μορφών. Η πανδαισία των χρωμάτων των φύλλων των δέντρων ήταν φανταστική.  Ένας κατεστραμμένος νερόμυλος  στην όχθη του ποταμού μας θύμιζε, ότι ήταν παλιά το εφαλτήριο άλεσης των σιτηρών των κατοίκων της περιοχής. Σκοπός μας ήταν να επισκεφτούμε ένα καταρράχτη, στον οποίο όμως ουδέποτε φθάσαμε λόγω έλλειψης χρόνου. Στην περιοχή αυτή η πανίδα είναι πλούσια και αποτελείται από λίγες αρκούδες, ζαρκάδια, ελάφια, αγριογούρουνα, λαγούς, λύκους αλεπούδες και άλλα άγρια ζώα.

       Ψηλά στο βουνό  η τοποθεσία λέγεται Ράμνο Μπορ (ίσιο πεύκο) λίγο πριν τα σύνορα με τη FΥRΟΜ. Το μέρος αυτό όπως μας είπαν εντόπιοι ηλικιωμένοι κάτοικοι, ήταν το αρχηγείο των ανταρτών κατά τον εμφύλιο πόλεμο 1946-49. Εκεί βρίσκονταν η βάση ανεφοδιασμού των, υπήρχαν πρόχειρες εγκαταστάσεις ηλεκτροφωτισμένες και είχε αναπτυχθεί μια κοινωνία με τα απαραίτητα επαγγέλματα. Στο μέρος αυτό τα σύνορα με τα Σκόπια είναι σε πεταλοειδές σχήμα σχεδόν απυρόβλητο, διότι ήταν αδύνατη η ρίψη βομβών από αεροπλάνα, χωρίς να παραβιάσουν τον εναέριο χώρο  της τότε Σερβίας.

      Στην επιστροφή πήραμε το μπάνιο μας στα ιαματικά  θερμά λουτρά Λουτρακίου ή Πόζαρ, σε θερμοκρασία 39 βαθμών κελσίου, χαλαρώσαμε και έφυγε κάθε κούραση από πάνω μας. Το νερό των λουτρών είναι πεντακάθαρο – πόσιμο και τα μπάνια γίνονται στο ποτάμι που σχηματίζει λιμνούλες, κάτω από ένα μικρό γραφικό καταρράχτη που κάνει μασάζ ή σε μια μεγάλη πισίνα όλη τη διάρκεια του έτους.

      Επίλογος-επιστροφή 30-10-06. Το σκηνικό του καιρού άλλαξε πολύ απότομα, το πρωί που ξυπνήσαμε, έπεφταν βροχές, φυσούσε δυνατός παγωμένος βοριάς, η πτώση της θερμοκρασίας ήταν κατακόρυφη και όλες οι κορφές του Καϊμακτσαλάν είχαν ντυθεί στα λευκά. Τα πρώτα χιόνια είχαν κάνει πλέον της εμφάνισή τους. Από τη ζέστη της προηγούμενης ημέρας στο απότομο κρύο και στα χιόνια της επόμενης.

     Το λεωφορείο μας αποβίβασε στο σιδηροδρομικό σταθμό της  Θεσσαλονίκης και από εκεί το τραίνο μας μετέφερε άνετα, ευχάριστα και πολύ γρήγορα στην Αθήνα.

     Οι γνώσεις μας εμπλουτίστηκαν με νέες πρωτόγνωρες και μοναδικές εμπειρίες στα βουνά της βόρειας Ελλάδας.

     Διοργανωτής της εκδρομής ήταν ο Ορειβατικός Σύλλογος Ηρακλείου, με αρχηγό τον ακούραστο Σπύρο Καλεμάκη, ο οποίος μας ανέχθηκε τόσες μέρες και τον ευχαριστούμε πολύ.

     Από τον ορειβατικό Μοιρών συμμετείχαν ο γράφων, ο Γιώργης Σπυριδάκης πρόεδρος, ο Αποστόλης Παυλίδης γραμματέας, ο Μανόλης Βολονάκης, Γιάννης Κλημαθιανάκης, Κούλα Παυλίδη, Μαρία Πετράκη και Ρένα Νικολούδη μέλη.-

                                                                                     Μοίρες 31-10-2006

    Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΑΠΟΨΗ του νότου φύλλο 353 της 5-12-2006

                                                            

H παρέα στην κορφή Πρ. Ηλίας

Στο όρος Πίνοβο

Στο Πίνοβο

Στο  χωριό Αετοχώρι

Πανδεσία χρωμάτων στο Πίνοβο

Κορφή Πίνοβο

Διάσελο στο Πίνοβο με ορύγματα

Η Ειρήνη και ο Μανόλης στο Πίνοβο

Κρατούν στα χέρια τους πολεμικό υλικό

Φανταστικό τοπίο στο Πίνοβο

Στην κορφή Καϊμακτσαλάν

Στην είσοδο του Πρ. Ηλία

Στο φαράγγι του Ράμνο Μπορ

Μπάνιο κάτω από τον καταρράχτη

΄Αγρια φραουλιά στην κορφή του Βόρα

Φαράγγι Ράμνο Μπορ ή Αη Νικόλα

Στο σπηλαιοβάραθρο

Πλατάνι στο φαράγγι του Ράμνο Μπορ

Σπηλαιοβάραθρο

Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΓΚΙΟΥΛΕ

H ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΓΚΙΟΥΛΕ ΣΤΟ

ΞΙΚΟΠΕΡΑ ΑΝΩΓΕΙΩΝ

Του Δακανάλη Μανόλη πρώην Αγρονόμου

Η θέση Ξικοπέραμα ( ή Αξικό πέραμα) βρίσκεται βορειοανατολικά των Ανωγείων σε μια ρεματιά, στην οποία ενώνονται δυο μικροί ποταμοί. Ο ένας ποταμός πηγάζει από τη θέση «Βαρσαμά» και ο άλλος από τον οικισμό «Σίσαρχα» και τα γύρωθεν αυτού βουνά. Οι παραπάνω παραπόταμοι σχηματίζουν το ποτάμι του «Μάκρη», που στην πορεία του ενώνεται με τον ποταμό Μυλοπόταμο , που περνά κάτω από το χωριό Γαράζο.

Το Μινωικό μονοπάτι που συνέδεε την αρχαία πόλη της Αξού που άκμασε το 1000π.χ. με την Κνωσό περνούσε από τη θέση Ξικοπέραμα ( επειδή περνούσαν οι Αξικοί, ονομάστηκε Αξικό πέραμα-Ξικοπέραμα). Στο σημείο αυτό ενώνονταν και ο δρόμος που ερχόταν από τα Ανώγεια. Ο δρόμος αυτός ήταν φτιαγμένος από καλντερίμι , βρίσκονταν σε διαρκή κίνηση από ανθρώπους και υποζύγια μέχρι το έτος 1970. Εξυπηρετούσε δε όλα τα χωριά του Πάνω Μυλοποτάμου, γιατί δεν υπήρχε άλλος δρόμος για το Ηράκλειο. Μόλις άρχισαν να ανοίγονται οι αγροτικοί δρόμοι και τα αυτοκίνητα αντικατέστησαν τα υποζύγια σταμάτησε η κυκλοφορία του και εγκαταλείφθηκε. Σήμερα υπάρχει ένα πολύ μικρό κομμάτι του δρόμου αυτού μεταξύ της θέσης « Μάκρη» και « Μελισσουργάκι». Εγώ θυμάμαι τον δρόμο αυτό σε πλήρη λειτουργία και κίνηση.

Το χειμώνα οι δυο παραπάνω παραπόταμοι κατεβάζουν μεγάλες ποσότητες νερού και το πέρασμα ήταν δύσκολο, έτσι πολλές φορές σταματούσε η κυκλοφορία πεζών και υποζυγίων. Η οικονομική ζωή παρέλυε στο Πάνω Μυλοπόταμο με μεγάλες ελλείψεις στα πάσης φύσεως εφόδια, αλλά δυσκόλευε ή απέκλειε και τη μεταφορά σοβαρά αρρώστων ή τραυματιών στο Ηράκλειο.

Ο ευφάνταστος Ανωγειανός ΔΑΓ. Κεφαλογιάννης ή Γκιουλές που είχε προοδευτικό μυαλό, σκέφτηκε ότι στο σημείο που ενώνονταν οι δυο παραπόταμοι, έπρεπε να κατασκευαστεί μια γέφυρα, για να εξυπηρετεί ακώλυτα το χειμώνα όλους αυτούς που περνούσαν.

Τα χρήματα για την κατασκευή του έργου ήταν πολλά και ο ίδιος δεν είχε τόσα χρήματα για να κατασκευάσει το έργο. Σκέφθηκε να κάνει έρανο σε όλα τα χωριά του Πάνω Μυλοποτάμου που χρησιμοποιούσαν τον δρόμο. Η ανταπόκριση των κατοίκων ήταν θετική, γιατί αναγνώρισαν την αναγκαιότητά του και προσέφερε ο καθένας, ότι μπορούσε από το υστέρημά του.

΄Εφερε ειδικούς τεχνίτες και άρχισε η κατασκευή της γέφυρας. η οποία τέλειωσε το έτους 1897 . Το γεφύρι είναι πέτρινο μονότοξο μήκους 7 μέτρων, πλάτους 3,40 μέτρων και ύψους 3,5 μέτρων. Είναι ένα καλλιτεχνικό αρχιτεκτονικό γεφύρι με περίτεχνα λαξευμένες πέτρες και αποτελεί κατά τη γνώμη μας ένα μνημείο της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Η λάσπη που χρησιμοποιήθηκε ήταν Σαντορινιό και το έφεραν από τη Σαντορίνη , όπως μου είπε στις 15 Ιουνίου 2007 ο Ρούλιος Μιχάλης ή Ρουλομιχάλης ετών 88 κάτοικος Ανωγείων. Δεν μπόρεσε όμως να με πληροφορήσει από πού κατάγονταν ο πρωτομάστορας της κατασκευής. Σήμερα έχει γίνει μια μικρή διαπλάτωση της γέφυρας για να περνούν από πάνω τα αγροτικά οχήματα.

Ο εμπνευστής της γέφυρας Κεφαλογιάννης ή Γκιουλές έκτισε το μνήμα του δίπλα στη γέφυρα. Πέθανε το 1898 ένα χρόνο αργότερα μετά τα εγκαίνια και τάφηκε εκεί κατά την επιθυμία του, είχε δε γεννηθεί το 1814.Όταν πέθανε στα Ανώγεια είχε μεγάλη χιονιά περίπου 50 εκατοστά . Επιστρατεύτηκαν οι περισσότεροι Ανωγειανοί για να μεταφέρουν το φέρετρο στους ώμους και να το αποθέσουν στην τελευταία του κατοικία.

Ο Γκιουλές ήταν κατά τη γνώμη μου ένα άτομο με προοδευτικές ιδέες, φαντασία και αποφασιστικότητα, έτσι υλοποίησε τις σκέψεις και τις αποφάσεις του προς όφελος του κοινού. ΄Ηταν ένας δωρητής των Ανωγείων και της ευρύτερης περιοχής. Μέσα από τον τάφο του θα φυλάει αιωνίως το αθάνατο αυτό έργο του, που ως φαίνεται ήταν σκοπός της ζωής του. Aς είναι αιωνία η μνήμη του.

Από ότι θυμάμαι στα μέσα της δεκαετίας του 1990- 2000 έγινε μεγάλη πλημμύρα στην ευρύτερη περιοχή και οι δυο παραπόταμοι κατέβασαν τεράστιες ποσότητες ορμητικών υδάτων συμπαρασύροντας κορμούς δέντρων και ξύλα. Όλα αυτά στόμωσαν τη γέφυρα η οποία δέχτηκε μεγάλες πιέσεις, αλλά δεν έπαθε απολύτως τίποτα-

Πηγές: Μαρτυρία Μιχάλη Ρούλιου ή Ρουλομιχάλη κατοίκου Ανωγείων.

Μαρτυρίες παλαιότερων Ανωγειανών που είχαν γνώση του θέματος.

Μοίρες 16-Δεκεμβρίου 2011।