Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου 2018

38η ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΣΤΡΟΒΙΛΙ




   38η ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

                ΣΤΟ  ΣΤΡΟΒΙΛΙ ΤΗΣ ΔΙΚΤΗΣ
                         Του ορειβάτη ΔΑΚΑΝΑΛΗ Μανόλη
       Η Δίκτη εκτίνεται στα ανατολικά της Κρήτης το τρίτο σε ύψος βουνό του νησιού και σημαίνει πιθανώς το μέρος γέννησης του Δία (Δίας + τίκτω). Η πιο ψηλή κορφή είναι το Σπαθί ή Ευτίχτης (υψ 2148 μ) και ακολουθούν ο Αφέντης (υψ2141μ), ο Λάζαρος (υψ2085μ), η Ψαρή Μαδάρα (υψ2094μ), η Σελένα 1559μ), ο Σκαφιδάρας (1673μ), η Τσίβη (υψ1664μ), ο μικρός Αφέντης (υψ1571) και άλλες. Ανατολικά της Δίκτης βρίσκεται η δασωμένη με τραχεία Πεύκη κοιλάδα του Σελάκανου, ένα από τα ομορφότερα και σπουδαιότερα οικοσυστήματα της Κρήτης. Προστατεύεται δε από το NATURA 2000.
     Χαρακτηριστικό στοιχείο της οροσειράς αποτελεί το Οροπέδιο Λασιθίου (μέσο υψόμετρο. 866μ), που είναι το μεγαλύτερο της Κρήτης. Στα νότια του οροπεδίου και πάνω από το χωριό Ψυχρό βρίσκεται το Δικταίο Άντρο, το σπήλαιο που γεννήθηκε ο μέγιστος των θεών Δίας. Το δεύτερο σε μέγεθος οροπέδιο είναι το Καθαρό (υψ1140μ) και ακολουθούν ο Λιμνάκαρος (υψ1.125μ), ο Ομαλός της Βιάννου (υψ 1.325), του Νήσιμου ή Ονήσιμου (υψ930μ) και άλλα μικρότερα. Υπάρχουν αρκετά φαράγγια, ένα από τα οποία είναι του Χαυγά, το οποίο συνδέει τα οροπέδια Καθαρού και Λασιθίου.
     Το οροπέδιο του Λασιθίου φημίζεται για τους ανεμόμυλους τις δεκαετίας του 1950-60 και αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα αιολικά πάρκα της Ευρώπης. Υπήρχαν πάνω από 10.000 ανεμόμυλοι, που αντλούσαν τα υπόγεια ύδατα με τα οποία πότιζαν κυρίως περβόλια με πατάτες, μηλιές και αχλαδιές, ενώ σήμερα λειτουργούν πολύ λίγοι.
     Απογευματινές ώρες της 8ης Σεπτεμβρίου 2018 από το χωριό Αβρακόντε του Οροπεδίου Λασιθίου, ορειβάτες από όλη την Κρήτη σκαρφαλώσαμε στο ακατοίκητο γραφικό οροπέδιο Λιμνάκαρο με τις πολλές αχλαδιές. Εδώ στην επιβλητική ηρεμία του τοπίου βρίσκεται το δίκλιτο ξωκλήσι του Αγίου Πνεύματος και της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Β΄ Βυζαντινής περιόδου. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος είναι του πρώτου μισού του 14ου αιώνα. (πηγές: Ανάρτηση ιστοσελίδας Ορθόδοξη Κρήτη).
      Στη συνέχεια ανεβήκαμε στο καταφύγιο Στροβίλι (υψ1359μ) του Ορειβατικού Συλλόγου Λασιθίου διοργανωτή της 38ης Παγκρήτιας Ορειβατικής Συνάντησης, που είναι αφιερωμένη στα ζάλα των Μινωιτών (ΚΑΡΦΙ-ΚΡΟΝΙΟ-ΔΙΚΑΤΑΙΟ).
     Στο χώρο της συγκέντρωσης γύρω από το καταφύγιο μας υποδέχτηκαν εγκάρδια οι συνάδελφοι οικοδεσπότες και μας κέρασαν με ρακί και ξηρούς καρπούς.
     Λίγο πριν από το λυκόφως είχαν στηθεί αμέτρητες πολύχρωμες σκηνές, δημιουργώντας ένα πολύχρωμο παγκρήτιο χωριό με πάνω από 150 ορειβάτες. Συναντηθήκαμε με παλιούς γνώριμους φίλους από όλη την Κρήτη, είπαμε τα δικά μας και ευχηθήκαμε υγεία για να κάνουμε πολλές εξορμήσεις.
     Με το λυκόφως o παπά Χρύσανθος ιερέας των ορέων με τη βοήθεια του αναγνώστη Γιάννη Κλιμαθιανάκη (ΕΟΣ.ΜΟΙΡΩΝ) έκανε αγιασμό για όλους τους ορειβατικούς της Κρήτης, μας ευχήθηκε υγεία και ν ανεβαίνουμε πάντα ψηλά. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη τελετή προσφωνήσεων των προέδρων των συλλόγων και οι ανταλλαγές δώρων με τον πρόεδρο του Ορειβατικού Λασιθίου Γιάννη Σπυριδάκη. Ο πρόεδρος του Ορειβατικού Μοιρών Δακανάλης Μανόλης ευχαρίστησε τον Πρόεδρο του Ορειβατικού  Λασιθίου για την άψογη διοργάνωση και φιλοξενία. Στη συνέχεια απεύθυνε σε όλους τις ευχές του για υγεία, αγάπη, χαρά, οικογενειακή ευτυχία και Ειρήνη σε όλο τον κόσμο. Τέλος γνωστοποίησε, ότι ο επόμενος διοργανωτής της 39ης Παγκρήτιας Συνάντηση για το 2019, θα είναι ο Ορειβατικός Μοιρών.   
     Το δείπνο αποτελούνταν από πιλάφι βραστό κρέας, σαλάτα, κρασί και άλλα εδέσματα. Ακολούθησε ζωντανή Κρητική μουσική με τραγούδια και χορούς. Πέσαμε στην αγκαλιά του Μορφέα την ώρα που σάλεψαν τα πρόβατα και όλη τη νύχτα μας συντρόφευε ένας πεντακάθαρος ουρανός με αναρίθμητα αστέρια και μυστήρια.
      Με το λυκαυγές μας προσφέρθηκε το πρωινό  από τσάι του βουνού και άλλες λιχουδιές. Ακολούθως 79 ορειβάτες από όλη την Κρήτη κάτω από πυκνό πέπλο αχλής πήραμε την ανηφόρα για κατάκτηση της πιο ψηλής κορφής της Δίκτης το Σπαθί (υψ2148μ). Η πορεία γίνονταν στη μαδάρα ανάμεσα σε λαγκαδιές, πλαγιές, κορυφογραμμές άλλοτε χωρίς μονοπάτι και άλλοτε στο μονοπάτι Ε4. Στα 1800 μέρα υψόμετρο άρχισε ασθενής βροχή μικρής διάρκειας. Η ομίχλη επέμενε ερμητικά με πολύ μικρά ανοίγματα. Μετά από τέσσερις περίπου ώρες δύσκολης πορείας κατακτήσαμε την κορφή της Δίκτης. Πάνω εκεί φυσούσε παγωμένος δυνατός βοριάς και καθίσαμε για προστασία στη νότια πλευρά της κορφής. Δυστυχώς η θέα ήταν πολύ περιορισμένη.
     Εκεί πάνω απελευθερωθήκαμε, γίναμε άλλοι άνθρωποι και μην ξεχνάμε, ότι βουνό σημαίνει ελευθερία! Αυτή η μαγεία κράτησε λίγο όσο ένα όνειρο. Η επιστροφή έγινε από το ίδιο δρομολόγιο και η όλη πορεία μας πήρε έξι και πλέον ώρες με βαθμό δυσκολίας 2.
     Οι υπόλοιποι ορειβάτες έκαναν μια κυκλική πορεία διάρκειας τεσσάρων ωρών, ανεβαίνοντας σε μέγιστο υψόμετρο 1500 μέτρων και επέστρεψαν στο καταφύγιο Στροβίλι.
     Με την επιστροφή μας στο καταφύγιο Στροβίλι απολαύσαμε την παραδοσιακή φασολάδα με όλα τα συνοδευτικά της. Το πολύχρωμο ορειβατικό χωριό διαλύθηκε σιγά-σιγά και η Παγκρήτια σύναξη ορειβατών είχε αίσιο τέλος. Χαιρετιστήκαμε μεταξύ μας και ευχηθήκαμε υγεία και καλό χειμώνα. 
     Ευχαριστούμε θερμά τον οικοδεσπότη Ορειβατικό Σύλλογο Λασιθίου, για την άψογη διοργάνωση της ορειβατικής συνάντησης, τους εθελοντές και τους Σαμαρείτες που ήταν παρόντες για κάθε ενδεχόμενο.-

Πηγές: Βιβλίο αριθμός 10 ΒΟΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗ  του Υπουργείου Τουριστικής Ανάπτυξης 2007 εκδόσεις
             ΤΑ ΝΕΑ. ΣΕΛ.51-73.
             Βικιπαίδεια  ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια.

Οροπέδιο Λιμνάκαρο


Καταφύγιο Στροβίλι

Άγιο Πνεύμα

Καταφύγιο Στροβίλι


Ποζάρουν στις σκηνές

Ποζάρουν στις σκηνές.

Έτοιμές για ξάπλα

Οι ορειβάτες των Μοιρών

Αγιασμός των ορειβατικών

Και τώρα χορός

Πρωινό

Προς την κορφή Σπαθί

Μικρή στάση

Συνέχεια στην κορφή

Ξεκούραση

Ο Γκίγκιλος της Δίκτης

Αφέντης Χριστός

Να και η βροχή

Προς Σπαθί

Σχεδόν στην κορφή

Γεύμα στην κορφή

Μαγεμένος από τη φύση

Οι ορειβάτες Μοιρών στην κορφή

Σελάκανο και Ψαρή Μαδάρα.

Άντε και του χρόνου

Ανεμόμυλος Λασιθίου

Προς την κορφή Σπαθί

Ανταλλαγή δώρων
       

Τρίτη, 21 Αυγούστου 2018

ΤΑ ΜΙΤΑΤΑ ΤΟΥ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ



                     

              ΜΙΤΑΤΑ ΤΟΥ ΨΗΛΟΡΕΙΤΗ
                 Του ορειβάτη ΔΑΚΑΝΑΛΗ Μανόλη
    Η λέξη μιτάτο προέρχεται από τη Λατινική λέξη metatum, που σημαίνει στρατιωτικό κατάλυμα. Στα Βυζαντινά χρόνια η λέξη μιτάτο αναφέρονταν στην υποχρέωση των πολιτών να παρέχουν κατάλυμα και τροφή στους κρατικούς υπαλλήλους που περιόδευαν καθώς και στους απλούς πολίτες.
     Σήμερα είναι το σπίτι του βοσκού, εκτός από αυτό υπάρχει και βοηθητικό μιτάτο ή κούμος στον οποίο έβαζαν ζώα που πολλές φορές προέρχονταν από κλοπή. Το συγκρότημα ολοκληρώνεται με το τυροκέλι ή το κλειδόσπιτο, που είναι ημιυπόγειο και στο οποίο βάζουν το τυρί για ωρίμανση. Δίπλα στο μιτάτο υπάρχει η πετρόκτιστη μάντρα, η οποία στενεύει αρκετά στην έξοδο, όπου τοποθετούν τον πίνακα, στον οποίο αρμέγουν τα αιγοπρόβατα. Το σημείο της πόρτας που στενεύει η μάντρα οι βοσκοί το λένε «Κόκαλος της Μάτρας».  Στον εξωτερικό χώρο του μιτάτου κάτω από τον πρίνο ή το σφεντάμι βρίσκεται η τραπεζαρία. Μια μεγάλη πλάκα είναι το τραπέζι και γύρω-γύρω αντί για καρέκλες τοποθετούν πέτρες.
     Τα μιτάτα κατασκευάζονται από τους λιθοτεχνίτες και η κατασκευαστική μέθοδος είναι ίδια με αυτή των θολωτών τάφων κυκλική. Η πόρτα των μιτάτων είναι χαμηλή κατασκευασμένη με μεγάλους μονόλιθους κυρίως με ανατολικό προσανατολισμό. Έχουν παρατηρηθεί μιτάτα ανάλογα με τη μορφολογία του εδάφους, να έχουν  την πόρτα σε διαφορετικό προσανατολισμό.
     Για την κατασκευή χρησιμοποιούνται κυρίως μεγάλες πλάκες που προέρχονται από την γύρω περιοχή. Ο θόλος αρχίζει  να δημιουργείται από το 1/3 του συνολικού ύψους και η κάθε σειρά από τις πλάκες εξέχει από την προηγούμενη λίγο προς τα μέσα, για να κλείσει (κουρουπώσει) σιγά-σιγά και να κλειδώσει το μιτάτο.  Παράλληλα η κάθε πλάκα έχει μικρή κλίση προς τα έξω, ώστε να διώχνει το νερό της βροχής. Αντέχουν στους σεισμούς, στο χιόνι που πέφτει πάνω το χειμώνα και δεν βάζουν μέσα νερό. Περιμετρικά γύρω από το μιτάτο κτίζεται τοίχος κυκλικός ή γνωνιασμένος (φόρτωμα) με μεγάλες πέτρες και αποτελεί αντίβαρο στις πλάκες. Η διάμετρος των μιτάτων κυμαίνεται εσωτερικά από 3,5 μέχρι 5,5 μέτρα. Μέσα υπάρχουν θυρίδες στις οποίες τοποθετούν διάφορα πράγματα, πεζούλες για ύπνο και η παραστιά (εστία) που τοποθετείται το καζάνι με το γάλα για να τυροκομήσει ο τυροκόμος. Στις κατασκευές των μιτάτων εφαρμόζεται η αρχιτεκτονική της πέτρας χωρίς λάσπη ή άλλα υλικά.
    Όσο αφορά τη χρήση του χώρου μέσα στο μιτάτο υπάρχει ισότητα μεταξύ των συνεργατών, γκαλονόμος, κονόμος, στειρονόμος και μαντρατζής, όλοι μαζί ομαδικά κοιμούνται και ζεσταίνονται στον ίδιο χώρο. Η κυκλική κάτοψη συμβολίζει τον κοινοβιακό τρόπο ζωής, ο οποίος στην περιοχή του Ψηλορείτη έχει βαθιές ρίζες.
    Οι αρχαιολόγοι αναφέρονται σε αυτά με τους όρους θολωτές κατασκευές ή θολωτά μιτάτα. (Γιάννης Σακελαράκης 1985).
     Η χρονολόγηση των μιτάτων είναι πολύ δύσκολη, γιατί δεν γράφουν πάνω χρονολογίες. Το πιο παλιό ακιδογράφημα βρίσκεται στο υπέρθυρο του μιτάτου του παπά Μιχαλάκη Σκουλά στο Αστριώτικο του Οροπεδίου της Νίδας με χρονολογία κατασκευής το 1841. O οπλαρχηγός Εμμανουήλ Δακανάλης ή Παπαδομανώλης-φιλικός ήταν βοσκός και είχε μιτάτο στα νοτικά της Νίδας πριν από το 1821. Ο Παπαδομανώλης έπεσε νεκρός από τούρκικο βόλι το 1823 σε μάχη στη Γιόφυρο Ηρακλείου. Το μιτάτο του υπάρχει και σήμερα σε καλή κατάσταση. Πιθανότατα υπάρχουν και πολύ παλιότερα μιτάτα τα οποία δεν φέρουν χρονολογία κατασκευής. Πολλά από αυτά έχουν κτιστεί πάνω στα χαλάσματα άλλων μιτάτων, εξ άλλου οι Γερμανοί την κατοχή1941-44 χάλασαν αρκετά από αυτά, τα οποία όμως ξανακτίστηκαν από τους ιδιοκτήτες τους.
     Κατά τη δεκαετία του 1970 ανοίχτηκαν αρκετοί δασικοί δρόμοι στον Ψηλορείτη και κυκλοφόρησαν τα αγροτικά αυτοκίνητα, με αποτέλεσμα να εγκαταλειφθούν τα περισσότερα μιτάτα στη φθορά του αδηφάγου χρόνου. Εκεί που χρησιμοποιούνται ακόμα είναι η περιοχή Ακόλλητα του Ψηλορείτη, που βρίσκεται σε υψόμετρο 1800 μέτρων.
    Τα μιτάτα του Ψηλορείτη-Οροπεδίου της Νίδας φαίνεται να είναι πανάρχαιας κατασκευαστικής παράδοσης και στον Ψηλορείτη έχουν καταγραφεί πάνω από 300.-
 Πηγές: Ζ. Δ.. Σκουλά, Δρ Πολιτικός Μηχανικός.
              Ανάρτηση Δήμου Ανωγείων.
               Γ. Πετράκης «Τα Μιτάτα του Ψηλορείτη».
Γλωσσάρι: Γκαλονόμος = Βόσκει τα γαλακτοφόρα πρόβατα.
           Κονόμος = Τυροκόμος. Στειρονόμος = Βόσκει τα στείρα  πρόβατα.
            Μαντρατζής = Κάνει όλες τις δουλειές του μιτάτου και τις μεταφορές με ζώα στο χωριό και  
           αντίστροφα.
         Πίνακας= Ανοξείδωτος μεγάλος τενεκές.
Αρχιτεκτονική της πέτρας

Ανώγεια το σπίτι του βοσκού

Μικρό θέατρο στο σπίτι του βοσκού

Σπίτι βοσκού Ανώγεια

Σπίτι βοσκού-Ανώγεια

Μιτάτο Δακανάληδων-Γωνομιό

Τυροκέλι Δακανάληδων

Μιτάτο στη Μύθια.

Μάντρα στο Κολέτσι

Άγιος Υάκινθος

Μιτάτο Ψηλορείτη

Μιτάτο στις Αραβάνες

Μιτάτο στη πηγή Κουτσουνάρα

Μιτάτο στο Σελί

Αρχιτεκτονική πέτρας στο Σελί

Αρχιτεκτονική πέτρας στο Σελί

Μιτάτο στο Σελί.


Μιτάτο στη Ζώμινθο


Δίδυμα μιτάτα στα Πετραδολάκια
Mιτάτο Παπαδομανώλη Δακανάλη στη Νίδα

Μιτάτο στη Νίδα.
Εσωτερικό Τιμίου Σταυρού 2456μ