Δευτέρα, 17 Αυγούστου 2015

ΑΝΩΓΕΙΑΝΟΙ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ




            ΜΑΝΟΛΗΣ  ΜΙΧ. ΔΑΚΑΝΑΛH
    Πρώην Αγρονόμος 
       Η συμμετοχή  των Ανωγειανών 
     στη Μικρασιατική           
         εκστρατεία

To θέμα της παρούσας εισήγησης αφορά στους αγώνες των Ανωγειανών στη Μικρασιατική εκστρατεία της οποίας η βιβλιογραφία είναι ελλιπής. Βασική πηγή αποτέλεσε η συλλογή προφορικών κυρίως μαρτυριών από όσους συμμετείχαν στα γεγονότα.5
Η προσωπική μου έρευνα ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2009 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα και αφορά τους Ανωγειανούς που πολέμησαν στη Μικρά Ασία και επέστρεψαν σώοι στο χωριό, με τα όποια ψυχοσωματικά προβλήματα υγείας κληρονόμησαν στον πόλεμο και την αιχμαλωσία. Άλλοι από αυτούς τραυματίστηκαν στο πεδίο της μάχης, άλλοι πιάστηκαν αιχμάλωτοι, άλλοι φυλακίστηκαν και όλοι ανεξαιρέτως  πέρασαν τις κακουχίες του πολέμου σαν ήρωες.  Με το πέρασμα όμως του αδηφάγου χρόνου οι πολεμιστές αυτοί άρχισαν σιγά-σιγά να ξεχνιούνται από τις επερχόμενες γενιές. Εμείς, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία Ανωγειανοί, θυμόμαστε αρκετούς από αυτούς να μας διηγούνται στα καφενεία ιστορίες και προσωπικά βιώματα από τη Μικρά Ασία.5 Η μακρόχρονη αυτή έρευνα οδήγησε στη σύνταξη ενός μακρύ καταλόγου, ο αριθμός του οποίου ξεπερνά τα 105 άτομα και ο κατάλογος παραμένει πάντα ανοιχτός. Στην έρευνα αυτή με βοήθησε ο ευπατρίδης Ανωγειανός Νίκος Δημ. Μανούσος και αρκετοί άλλοι Ανωγειανοί που τους ευχαριστώ πάρα πολύ.
         Το πρωί στις 2 Μαΐου 1919 ο ελληνικός στρατός αποβιβάστηκε στη Σμύρνη και αντίκρισε τις κορφές των βουνών της Ερυθραίας, Φώκαιας και τα Μουστούσια όρη ή «Δυο αδέρφια», για τα οποία ο θρύλος αναφέρει, ότι τα δυο αδέρφια ήταν έλληνες απολιθωμένοι μετά την κατάκτηση της Σμύρνης από τους Τούρκους. Από τις κορυφές αυτές φρουρούσαν το ελληνικό πνεύμα της Ιωνίας και παρατηρούσαν για αιώνες το Αιγαίο με την αγωνία της έλευσης του απελευθερωτικού πνεύματος της Ελλάδας. Ο στρατός αποβιβάστηκε με εντολή των Συμμάχων στη Μικρασιατική ακτή και κατέλαβε τη Σμύρνη και μέρος της ενδοχώρας.1, 3
Στις 28-7/10-8/1920 υπογράφηκε η συνθήκη των Σεβρών στο ομώνυμο προάστιο του Παρισιού Σέβρες για λογαριασμό της Ελλάδας την υπέγραψε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Η παραπάνω συνθήκη διέθετε χαρακτηριστικά τελικής λύσης του Ανατολικού ζητήματος και αποσπούσε περίπου τα 4/5 των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για σχηματισμό νέων κρατικών οντοτήτων. 3
        Η διαχρονική επαναστατική εθελοντική δράση  των Ανωγειανών, το αδούλωτο  πνεύμα ελευθερίας που τους διακρίνει και ο σκληρός  χαρακτήρας που έχουν αποκτήσει ανά τους αιώνες, τους στοίχισε κατά καιρούς πάρα πολύ ακριβά, με τρία ολοκαυτώματα των Ανωγείων. Το 1822 και το 1867 από τους Τούρκου και  τον Αύγουστο του 1944 πραγματοποιήθηκε το 3ο ολοκαύτωμα των Ανωγείων από τους Γερμανούς, το οποίο αποτέλεσε κορυφαίο γεγονός της Αντίστασης του αγωνιζόμενου λαού των Ανωγείων.
         Εκατοντάδες Ανωγειανοί στρατιώτες κληρωτοί και επιστρατευμένοι έξι κλάσεων υπηρέτησαν σε διάφορες μονάδες στη Μικρά Ασία από την πρώτη στιγμή. Στο Εθνικό αυτό προσκλητήριο το αγωνιστικό παρών έδωσαν όλοι οι επιστρατευμένοι νέοι των Ανωγείων.
        Το Νοεμβρίου του 1920 οι εκλογές ανέτρεψαν την κυβέρνηση Βενιζέλου και ανήλθε στην εξουσία το Λαϊκό Κόμμα. Το Δεκέμβριο του ιδίου  χρόνου κατόπιν δημοψηφίσματος επανήλθε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος στην Ελλάδα. Ακολούθησε η δραματική αναστροφή του κλίματος από τους Συμμάχους και η αλλαγή πορείας του συνόλου της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, με τις γνωστές δυσμενείς επιπτώσεις για τη μικρασιατική υπόθεση προς το δυσμενέστερο.2, 3
          Στις 12 Αυγούστου 1922 επιτέθηκε ο τούρκικος στρατός κατά του ελληνικού μετώπου. Δεν υπήρξε αιφνιδιασμός, διότι το ελληνικό επιτελείο εκεί ακριβώς περίμενε την επίθεση. Παράλληλα, υπήρξαν ενδείξεις και προειδοποιήσεις στην ελληνική στρατιωτική ηγεσία για επικείμενη τουρκική επίθεση, που ξεκίνησε με μια συντονισμένη επίθεση πυροβολικού που κλόνισε τις ελληνικές δυνάμεις της πρώτης γραμμής. Γενικά η όλη οργάνωση της επιχείρησης ετοιμάστηκε με τεχνική επάρκεια ασυνήθιστη για πολέμους περιφερειακών δυνάμεων. Το τουρκικό ιππικό φαινόταν παντού παρόν συνεπικουρούμενο από τους αντάρτες και τους εξεγερμένους μουσουλμάνους. 3
         Στις 15 Αυγούστου η αποσάθρωση των Α΄ και Β΄ Σωμάτων Στρατού είχε ολοκληρωθεί στο Νότο. Η Μεραρχία Τρικούπη στις 17 περίπου 5.000 άνδρες πιάστηκε αιχμάλωτη. Καθώς ο στρατός πλησίαζε στη θάλασσα διογκώνονταν οι αριθμοί των φυγάδων από τις στρατιωτικές μονάδες καταλύοντας κάθε  έννοια συνοχής και επικράτησε χάος. Στη βόρεια πλευρά οι δυνάμεις Εσκί Σεχίρ (Γ΄ Σώμα Στρατού) στις 24 Αυγούστου είχαν υποχωρήσει στην Προύσα. Καθώς η καταστροφή των ελληνικών στρατευμάτων στο νότο είχε ολοκληρωθεί ισχυρές τούρκικες δυνάμεις ενίσχυσαν το Βορά. Κάτω από την πίεση αυτή η 11η Μεραρχία 4.500 άνδρες αποκόπηκε και αιχμαλωτίστηκε ολόκληρη.1
Η Ανεξάρτητη Μεραρχία του στρατηγού Φράγκου και το απόσπασμα  Πλαστήρα αποτέλεσαν την εξαίρεση μπροστά στον καταιγισμό των εξελίξεων, βρέθηκαν να κινούνται χωριστά μέσα στο χάος. Βρήκαν διέξοδο στα μετόπισθεν των τούρκικων δυνάμεων και εκβιάζοντας τις ηγεσίες των πόλεων για τον εφοδιασμό τους, έφθασαν στην παραλία στις 31 Αυγούστου μαζί με χιλιάδες χριστιανών προσφύγων, οδηγώντας μεγάλο αριθμό αιγοπροβάτων και βοοειδών για να τρέφονται. 3
Δυστυχώς τα φθοροποιά αποτελέσματα του Εθνικού διχασμού εξακολουθούσαν να υφίστανται από το 1915, τόσο στο λαό, όσο και στο στράτευμα. Η κατάσταση του στρατεύματος δεν ήταν ευχάριστη, επειδή υπήρχε έλλειψη τροφίμων, πυρομαχικών, δεσμών, εκμηδένιση της πειθαρχίας, με αποτέλεσμα να επικρατήσει απερίγραπτη αταξία.6
Η μικρασιατική καταστροφή ήταν από τις μεγαλύτερες καταστροφές του Νέου Ελληνικού Κράτους. Ακολούθησε η ανταλλαγή πληθυσμών και στην Ελλάδα έφτασαν περίπου 1.000.000 έλληνες πρόσφυγες. Μαζί τους χάθηκε οριστικά και η Μεγάλη Ιδέα του έθνους. 3, 7
          Τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω αποτελούν το ιστορικό, πολιτικό και στρατιωτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έλαβαν χώρα τα γεγονότα από τις αναφερόμενες στο τέλος της παρούσας εισήγησης πηγές. Θα παρουσιαστούν εν συνεχεία οι προφορικές και αυθεντικές αφηγήσεις-μαρτυρίες των Ανωγειανών αιχμαλώτων, οι οποίες εστιάζουν στο δραματικό αγώνα της  επιβίωσής τους.  Θυμίζουν επεισόδια ενός μεγάλους έπους, όπου η διάκριση ανάμεσα στο συμβάν, τη μυθοπλασία και την ιστορία συμφύονται. Εκθέτονται συναρπαστικά γεγονότα με απλή εκφραστική απλότητα ή κοσμητικά επίθετα για την «ιστορία των αιχμαλώτων». Τότε εμείς νεαροί  που τους ακούγαμε να εξιστορούν τα γεγονότα, δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε, αυτά που πέρασαν εξ αιτίας της βαρβαρότητας και  του μίσους των Νεότουρκων.
         Όσοι μετά τη συντριβή του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος δεν κατόρθωσαν να διαφύγουν, οδηγήθηκαν στην ενδοχώρα της Τουρκίας για να δουλέψουν σε συνθήκες αιχμαλωσίας στα τάγματα εργασίας, (αμελέ ταμπουρού). Το καθεστώς της αιχμαλωσίας ευτέλιζε κάθε έννοια ανθρωπισμού. Αντιμετωπίζονταν ως τρόπαια στους νικητές, που είχαν πάνω τους εξουσία ζωής και θανάτου. Το ηθικό δίδαγμα που εξάγεται από τις μαρτυρίες είναι ότι ακόμα και όταν το σώμα δεινοπαθεί και δοκιμάζεται η ψυχή δεν παραδίδεται, επιμένει μέχρις ότου αδράξει της ευκαιρίας να σωθεί.
        Θα ακολουθήσουν οι αυθεντικές μαρτυρίες αιχμαλώτων από τα Ανώγεια που παρουσιάζουν μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον. Ο Γρηγόρης Σαλούστρος του Γεωργίου γεννημένος στα Ανώγεια Μυλοποτάμου το 1899 υπηρετούσε ως στρατιώτης στην 11η Μεραρχία και πιάστηκε αιχμάλωτος σχεδόν με το σύνολο της  μονάδας του. Ας δούμε όμως πώς μου διηγήθηκε στις 20 Ιουλίου 1972 με κάθε λεπτομέρεια και χωρίς διάθεση υπερβολής την προσωπική του περιπέτεια.
         «Εγώ υπηρετούσα στην 11η Μεραρχία στα βόρεια της Μικράς Ασίας. Η Μεραρχία μας βρέθηκε στα υψώματα πάνω από τα Μουδανιά. Οι Τούρκοι μας είχαν πάρει φαλάγγι και οπισθοχωρούσαμε άτακτα, μέχρι που αιχμαλωτίστηκε ολόκληρη η μεραρχία. Δεν υπήρχε διοίκηση, ούτε εφοδιασμός και ο καθένας πήγαινε όπου ήθελε, για να σωθεί. Διαλύθηκαν όλοι οι λόχοι δεν βλέπαμε αξιωματικούς. Στο μέρος αυτό υπήρχαν καλλιέργειες, αμπέλια και οπορωφόρα δέντρα, από τα οποία τρώγαμε διάφορους καρπούς για να επιζήσουμε. Προχωρούσα μαζί με ένα φίλο μου στρατιώτη  από την ηπειρωτική Ελλάδα αποκομμένοι από τους άλλους  και μου λέει:
         -Γρηγόρη, ήρθε η ώρα που σου έλεγα πριν, να φύγουμε, γιατί σε λίγες ώρες θα μας πιάσουν αιχμάλωτους οι Τούρκοι! Κοίταξε, υπάρχουν καράβια έξω από το λιμάνι των Μουδανιών να μας πάρουν!
         -Εγώ του είπα,  δε φεύγω, γιατί στο χωριό θα πούνε, ότι λιποτάκτησα και δε θέλω να με πούνε δειλό.
         -Μα Γρηγόρη! Δε βλέπεις δεν υπάρχουν αξιωματικοί, διαλυθήκανε οι λόχοι, γίνεται άτακτη υποχώρηση, πάμε να φύγουμε κι εμείς.
         -Του απάντησα ότι δε φεύγω!
          Τότε φιληθήκαμε με το φίλο μου, αποχαιρετιστήκαμε και ευχηθήκαμε ο ένας στον άλλο καλή τύχη. Ο φίλος μου πήρε γρήγορα την κατηφόρα για το λιμάνι των Μουδανιών. Όπως έμαθα μετά από χρόνια επιβιβάστηκε αμέσως σε ένα καράβι και επέστρεψε στην Ελλάδα. Ο μεγαλύτερος αριθμός αξιωματικών και στρατιωτών μεταξύ των οποίων και εγώ πιαστήκαμε αιχμάλωτοι. Μαζί με μένα πιάστηκε και ο συγγενής μου Γιώργης Ιωάννου Σαλούστρος ή Φιλιογιώργης.
         Μας  έβαλαν τετράδες σχηματίστηκε μια μεγάλη φάλαγγα, ενώ οι αξιωματικοί που μας φύλαγαν, ήταν καβάλα σε άλογα και ο υπεύθυνος μας έλεγε.
           -Θα προσπαθήσω να μη μείνει ούτε σπόρος από σας.
           Ο ήλιος έκαιγε πολύ, είμαστε καταϊδρωμένοι και φρυγάνισαν τα στόματά μας.  Ζητούσαμε από τον Τούρκο αξιωματικό να μας αφήσουν να πιούμε νερό και μας απαντούσε!
         – Σκυλιά ούτε σταγόνα δεν σας δίνω.
           Όσοι είχαν λεφτά, έδιναν στους σκοπούς και έπιναν νερό. Από την πολύ κούραση δε νοιώθαμε πείνα, η δίψα όμως ήταν ανυπόφορη. Το μάτι μας είχε θολώσει, αρκετοί έπεφταν κάτω αναίσθητοι και οι πολίτες τους έπαιρναν στο δάσος και τους εκτελούσαν. Όσοι πάλι έκαναν προσπάθεια να φύγουν οι σκοποί τους σκότωναν και ο λοχαγός μας έλεγε.
          -Εγώ προσπαθώ να σας γλιτώσω και εσείς μου φεύγετε;
           Εμείς φοβηθήκαμε πως θα μας χαλάσουν όλους. Αρκετές μέρες περάσαμε έτσι, μέχρι που να φθάσουμε στην Προύσα σε πλήρη εξάντληση. Στην είσοδο της πόλης έστεκε στο δεξιό πεζοδρόμιο ένας χότζας και με μια κάμα που κρατούσε μαχαίρωνε, όποιο περνούσε από μπροστά του. Όλοι έφευγαν προς την αριστερή μεριά του δρόμου για να σωθούν και ο αξιωματικός φώναζε περιφρονητικά.
           -Στις τετράδες! Στις τετράδες!
         -Ποιός ξέρει πόσους μαχαίρωσε και πόσοι από αυτούς πέθαναν. Δεν τον εμπόδισε κανείς Τούρκος αξιωματικός ή αξιωματούχος της πόλης. Οι Τούρκοι  έστεκαν στα πεζοδρόμια, μας πετούσαν καρέκλες, μπουκάλια, ποτήρια και ότι άλλο έβρισκαν μπροστά τους από όλες τις μεριές. Μας κτυπούσαν αλύπητα με τις μπαστούνες, μας χλεύαζαν, μας έφτυναν και μας αποκαλούσαν σκυλιά.
          Όσοι απομείναμε ζωντανοί φθάσαμε σε ένα στρατόπεδο της πόλης. Μας έβαλαν στη γραμμή και  μας έδωσαν μισή κουραμάνα σε δυο νομάτους. Το βράδυ μας πήραν ό, τι πολύτιμο είχαμε, δακτυλίδια, ρολόγια, χρήματα, ακόμα και τα χρυσά δόντια μας βγάλανε από το στόμα.
      Μας χώρισαν σε λόχους, ξεχώρισαν τους τεχνίτες, φουρνάρηδες, μαραγκούς, χτίστες, τσαγκάρηδες, μάγειρους, ράφτες και ανέλαβαν αμέσως υπηρεσίες. Οι υπόλοιποι από την επομένη μέρα δουλεύαμε σε τάγματα εργασίας.  Κοιμόμαστε χάμω στο πάτωμα σε μεγάλους θαλάμους χωρίς στρώματα και κουβέρτες και για να ζεσταθούμε το χειμώνα, ήμαστε ο ένας δίπλα στον άλλο σαν τις σαρδέλες. Η ξεραΐλα, το πολύ κρύο και οι ψείρες δεν μας άφηναν ήσυχους μέρα και νύχτα.  Κάποιος όταν κουραζόμαστε έδινε το παράγγελμα και γυρίζαμε όλοι μαζί από την άλλη μεριά, επειδή  από μόνος του ο καθένας δεν μπορούσε να γυρίσει.
        Οι Τούρκοι μας έπαιρναν τα άρβυλα, τα ρούχα, μέναμε ξυπόλυτοι και ρακένδυτοι.  Τα άρβυλά μου ήταν κάπως καλά και θα μου τα έπαιρναν, εγώ όμως τα έσκισα από τα πλάγια και δε μου τα πήραν. Τα είχα όλο το διάστημα της αιχμαλωσίας μου. Το φαγητό ήταν άθλιο συνήθως ελάχιστα όσπρια μέσα σε ζουμί ή αλεύρι σούπα. Εργαζόμαστε πολύ σκληρά, δεν τρώγαμε και έτσι σιγά-σιγά γίναμε σκελετοί. Ζούσαμε σε μια κόλαση και ο θάνατος για μας ήταν μια λύτρωση.
       Κάθε πρωί τρέχαμε σε τετράδες λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη και  φτιάχναμε ένα νέο δρόμο. Για να φτάσουμε όμως στο σημείο της εργασίας περνούσαμε ένα ποτάμι που έτρεχε 30-40 πόντους νερό. Για να μην βρέχονται οι Τούρκοι αξιωματικοί και στρατιώτες που μας συνόδευαν, καβαλίκευαν κάθε φορά  αιχμαλώτους και τους περνάγανε απέναντι. Ένα πρωί με φώναξε ένας Τούρκος αξιωματικός και με καβάλησε. Τότε είπα μέσα μου, «κακό μουλάρι» διάλεξες;  Μόλις προχωρήσαμε στο ποτάμι, είπα στους άλλους, θα πέσω στο νερό μαζί του και ας με σκοτώσει, θα λυτρωθώ από τις κακουχίες της αιχμαλωσίας. Τέτοια ζωή δεν την θέλω. Πράγματι όταν ήμαστε στη μέση του ποταμού παραπάτησα, πέσαμε μαζί στο νερό και γίναμε ολόγροι (μούσκεμα). Σηκώθηκε αγριεμένος ο αξιωματικός, όπλισε το τουφέκι του και με σημάδεψε να με σκοτώσει. Τότε του είπα:
       -Αμάν, αφέντη, πληγή έχω στο πόδι και του έδειχνα την πατούσα μου. Κατέβασε το όπλο, με κοίταξε περίεργα, ίσως με λυπήθηκε ποιος ξέρει και με άφησε. Μάλλον συμφώνησε με τη γνώμη μου, ότι δηλαδή διάλεξε κακό μουλάρι». Ο Γρηγόρης συνεχίζει τη γλαφυρή και αναλυτική αφήγησή του παρά το πέρασμα των χρόνων.
        «Οι μέρες δεν περνούσαν εύκολα με όλα αυτά που τραβούσαμε, δουλειά, ελάχιστο φαγητό, ξύλο, στερήσεις, κακουχίες, η νοσταλγία των δικών μας, η επιθυμία της επιστροφής στην Πατρίδα, όλα αυτά μας είχαν απογοητεύσει και δεν λογαριάζαμε καθόλου τη ζωή μας. Ένα βράδυ ονειρεύτηκα τον Αι Γιώργη καβαλάρη πάνω σε ένα  κάτασπρο άλογο και μου είπε, ότι θα μας αφήσουν ελεύθερους το μεσημέρι της επόμενης μέρας. Ξύπνησα ενθουσιασμένος και έταξα του Αγίου πέντε οκάδες λιβάνι, να το κάψω όλο μαζί στον περίβολο της εκκλησίας του Αϊ Γιώργη στη Μονή Δισκουρίου στο Μυλοπόταμο.
        Το πρωί  είπα το όνειρο στους άλλους, οι οποίοι άρχισαν να με κοροϊδεύουν, λέγοντάς μου, ότι δεν γίνονται αυτά τα πράγματα Γρηγόρη!
        Πήραμε το δρόμο, φθάσαμε στον τόπο εργασίας και αρχίσαμε τη δουλειά.  Κάθε λίγο μου έλεγε ο συγγενής μου Γιώργης Σαλούστρος ή Φιλιογιώργης.
       -Γρηγόρη που είναι ο Αι Γιώργης; Δε βγαίνει το όνειρό σου !
       -Εγώ του έλεγα, μη βιάζεσαι θα βγει!
        Λίγο πριν το μεσημέρι είδαμε να έρχεται προς το μέρος μας, ένας έφιππος καλπάζοντας  σε ένα άσπρο άλογο. Πήγε στον Τούρκο αξιωματικό και από τις κινήσεις των χεριών του καταλάβαμε, ότι τον παρατηρούσε σε έντονο ύφος. Τον χαιρέτησε στρατιωτικά ο Τούρκος αξιωματικός και έφυγε πίσω τρέχοντας με το άλογο. Κατά τη γνώμη μου πρέπει να ήταν Τούρκος αξιωματικός  με πολιτικά ή ο έλληνας πρόξενος από την Προύσα. Σε λίγο η σάλπιγγα σήμανε συγκέντρωση, μπήκαμε όλοι στη γραμμή όπως πάντα και αναχωρήσαμε για το στρατόπεδο. Οι φίλοι μου και όσοι άκουσαν το όνειρό μου, λέγανε:
       -Γρηγόρη, το όνειρό σου πάει να γίνει πραγματικότητα!
        Όταν  φθάσαμε στο στρατόπεδο μας ανακοίνωσαν, ότι ήρθε διαταγή να μας απολύσουν, αλλά όχι αμέσως. Μας οδήγησαν στα λουτρά κάναμε μπάνιο, μας απολύμαναν για τις ψείρες και μας έδωσαν καινούρια ρούχα και άρβυλα. Έκτοτε δεν εργαζόμαστε, το φαγητό βελτιώθηκε σημαντικά και η συμπεριφορά τους στο εξής ήταν καλή απέναντί μας. Θα πέρασαν περίπου δεκαπέντε με είκοσι μέρες, είχαμε  κάπως παχύνει και μας άφησαν ελεύθερους. Μας παρέλαβε η Ελληνική Πρεσβεία με τον Ερυθρό Σταυρό και μας μετέφεραν στην Αθήνα με πλοίο».
        Ο Γρηγόρης Σαλούστρος χαριτολογώντας αναφέρει: «Λένε ότι ο Άγιος περιμένει το τάμα σαράντα χρόνια, εγώ το έκανα έστω και καθυστερημένα το 1970. Στον περίβολο της εκκλησίας του Αι Γιώργη στη μονή Δισκουρίου, άναψα πέντε οκάδες λιβάνι και μύρισε η γύρω περιοχή. Ο ηγούμενος Καλλίνικος μου είπε, να μην το κάψω όλο, αλλά να δώσω ένα μέρος για τις ανάγκες της μονής. Του είπα ότι, έταξα στον άγιο πέντε οκάδες, αλλά κρατώ άλλες πέντε οκάδες για το μοναστήρι. Ο ηγούμενος έκανε ειδική λειτουργία στην οποία παρευρέθηκαν αρκετοί Ανωγειανοί και ακολούθησε τραπέζι».
        Τα όσα μου διηγήθηκε ο Γρηγόρης Σαλούστρος  επιβεβαιώνονται και από τους συντρόφους του Γιώργη Ιωάννου Σαλούστρο ή Φιλιογιώργη κάτοικο Ανωγείων, τον Μανώλη Ιωάννη Καλεμάκη (αδερφό της πεθεράς μου) ή Λιανομανώλη από τον Κάτω Ζαρό και τον Γιώργη Δυσσεάκη από τα Μετόχια της Γέργερης, ο οποίος μου ανέφερε ότι μετά το περιστατικό στο ποτάμι οι τούρκοι χειροδίκησαν βάναυσα στο Γρηγόρη, αλλά δεν τον σκότωσαν.
        Τέλος θα πρέπει να αναφερθεί ότι όσοι Ανωγειανοί υπηρέτησαν στο 5/42 σύνταγμα του Πλαστήρα, αισθάνονταν υπερήφανοι που ήταν υπό τις διαταγές ενός τόσου μεγάλου ηγέτη και τούτο το έδειχναν σε κάθε συζήτηση που γίνονταν για  τη Μικρά Ασία. 5
        Η αδιάλειπτη συμμετοχή των Ανωγειανών πολεμιστών στους Βαλκανικούς Πολέμους το 1912-1913, στον Α΄ παγκόσμιο Πόλεμο και στη Μικρασιατική εκστρατεία μας γεμίζει με εθνική υπερηφάνεια. Το γεγονός ότι 78 Ανωγειανοί έπεσαν υπέρ της Πατρίδας στα πεδία των παραπάνω μαχών εκφράζει την αυτοθυσία του λαού, την ανιδιοτέλεια του και τους εντάσσει στο Πάνθεον των ηρώων. Τα ονόματά τους είναι καταγεγραμμένα όχι μόνο στο Ηρώο των Ανωγείων, αλλά και στη μνήμη μας αποτελώντας αξεπέραστα πρότυπα αρετής για τις σύγχρονες γενιές.
Παραθέτω παρακάτω κατάλογο των Ανωγειανών που πολέμησαν στη μικρασιατική εκστρατεία. 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
    1. ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΡΑΤΟΥ – ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ 1919-1922.
    2. ΒΙΒΛΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ  Τόμος Δ΄ ΤΑΣΟΥ ΜΙΧΑΛΑΚΕΑ.
    3. ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Τόμος 12ος Εκδόσεις ΔΟΜΗ σελίδες 146-240. Γιώργος Μαργαρίτης Καθηγητής.
    4. ΙΣΤΟΡΙΑ ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ Γ΄ Ενιαίου Λυκείου  (τεύχος Β΄)  Β. Σκουλάτου - Ν. Δημακοπούλου-Σ. Κόντη.
    5. Προσωπικές μαρτυρίες συμμετασχόντων Ανωγειανών στρατιωτών στη μικρασιατική εκστρατεία προς τον Μανόλη Μιχ .Δακανάλη.
6.   ΦΟΒΕΡΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ  Εκδόσεις εφημερίδα ΝΕΑ 2011. Α΄ και
      Β΄ τόμοι.        
7.  Ελευθεροτυπία ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Η γενοκτονία των Ποντίων τεύχος 134 ,
      Τεύχος 134 σελ. 3-14. 
                         Ανώγεια  12 Αυγούστου 2015.   
     


                                                  K   Α   Τ   Α   Λ   Ο   Γ   Ο   Σ
                           ΑΝΩΓΕΙΑΝΏΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ
                                   ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ 1920-1922
                             ΠΟΥ ΕΠΕΣΤΡΕΨΑΝ ΣΩΟΙ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ

ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ  Δήμητρης ή Φασαλοδημητράκης.  
Ο οποίος έλεγε:  «Δεν είχαμε τίποτα να σκεπαστούμε τη νύκτα και για ν΄ αποφύγουμε το πολύ  κρύο, εγώ έσκαβα στην κοπριά έμπαινα μέσα και σκεπαζόμουνα με αυτή για να ζεσταθώ. Έτσι γλίτωσα».
 ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ    Μανώλης ή Δασκαλομανώλης, πιάστηκε αιχμάλωτος.
         =                    Κωστής του Νικολάου ή Παπαδοκωστής, Ανθυπασπιστής.
ΒΟΥΙΔΑΣΚΗΣ     Μιχάλης του Μάρκου ή Βουιδασκομιχάλης.
ΒΡΕΝΤΖΟΣ          Δημήτρης ή Κουτρικοδημητράκης, υπηρετούσε στο απόσπασμα
                               Πλαστήρα.
         =                    Βασίλης του Νικολάου ή Λοντροβασίλης.
         =                    Βασίλης του Αντωνίου ή Αντωναράς.
         =                    Γιώργης του Ιωάννη ή Γκράς.
         =                    Σταύρος του Εμμανουήλ ή Βρεντζοσταύρος.
         =                    Σπυρίδος του Εμμανουήλ ή Βρεντζοσπυρίδος.
         =                    Γιάννης του Εμμανουήλ ή Βρεντζογιάννης.
         =                    Γιάννης του Ζαχαρία ή Καφατσής.
ΔΑΚΑΝΑΛΗΣ  Χαράλαμπος του Εμμανουήλ ή Αντριγιάννης.  Υπηρέτησε ως  χωροφύλακας στην Προύσα, όπου παντρεύτηκε την ομογενή  μας   Περσεφόνη, η οποία ήταν υπόδειγμα συζύγου  και  ανέθρεψε  πέντε παιδιά.
 ΔΑΚΑΝΑΛΗΣ    Γιώργης του Εμμαν. Αντριγάννης.
         =                    Στυλιανός του Δημητρίου ή Γιαπεσάκης, αιχμαλωτίστηκε.
         =                    Στρατής του Δημητρίου, συνελήφθηκε αιχμάλωτος.
         =                    Μανώλης του Ιωάννη (Πλακιώτισσα).
ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ     Βασίλης του Εμμανουήλ ή Γαρτζόλης. Υπηρέτησε στο 27  Σύν- ταγμα της Μεραρχίας στη Σμύρνη που ήταν όλοι Κρητικοί. Πήγαν  αργότερα σε αποστολή στον Έβρο. Στη συνέχεια επέστρεψαν στη Μικρά Ασία, όπου κατέλαβαν την Προύσα και επανήλθαν στη Σμύρνη.  Τραυματίστηκε στο Εσκί Σεχίρ και νοση- λεύτηκε στη Σμύρνη. Ύστερα υπηρέτησε στην 1η Μεραρχία μέχρι την καταστροφή.
 ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ      Γιώργης του Εμμανουήλ
        =                     Γιάννης του Σήφη ή Σηφογιάννης.
        =                     Βασίλης του Μάρκου ή Κοκκινοβασίλης.
        =                     Βασίλης του Γεωργίου ή Μπραγκάρος.
        =                     Ζαχαρίας ή Μπενάς.
KΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δημήτρης ή Τσουροδημήτρης, συνελήφθηκε αιχμάλωτος.
        =                     Μιχάλης ή Κούντης, οικονομολόγος.
        =                     Μανώλης ή Ψευτοδήμαρχος.
        =                     Μιχάλης του Ιωάννη ή Χρονομιχάλης.
        =                     Γιάννης ή Τσουρογιάννης.
ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ. Νικολής ή Καλομοιρονικόλας. Τραυματίστηκε και αιχμαλωτίστηκε.
        =                    Γιάννης του Βασιλείου ή Ντουλγκέρης.
ΚΟΥΝΑΛΗΣ        Μιχάλης ή Κουναλομιχάλης.
ΚΛΙΝΗΣ               Κώστας ή Κλινόκωστας.
        =           Σπυρίδος ή Κλινοσπυρίδος, υπηρετούσε στο απόσπασμα του Πλαστήρα.                                                                                
ΚΩΝΙΟΣ              Μανώλης  ή Κωνιδομανόλης.
ΚΑΨ ΑΛΗΣ        Σταύρος ή Καψαλοσταύρος.
        =                    Μανώλης ή Καψαλομανώλης.
        =                    Γιάννης του Μιχαήλ.
ΜΑΝΟΥΡΑΣ       Μιχάλης του Εμμανουήλ ή Μανιατομιχάλης. Υπηρέτησε στη Με- ραχία Κρητών στη Σμύρνη.
 ΜΑΝΟΥΡΑΣ      Κωστής του Ιωάννη ή Ζουρίδης.
        =                   Γιώργης ή Σμαίλης.
       =                   Γιώργης του Μιχαήλ ή Μιχαλογιώργης, υπηρέτησε στο   απόσπασμα  του Πλαστήρα.
ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Μανώλης ή Μπεομανώλης, υπηρετούσε στο απόσπασμα του
 Πλαστήρα. Όταν τον ρωτούσαν αν πιάστηκε αιχμάλωτος έλεγε: « Εγώ βρε ήμουνα με τον Πλαστήρα».
ΜΠΡΙΝΤΑΛΟΣ    Γιάννης του Γεωργίου. Δραπέτευσε μαζί με τον    Μερτζανοζα-χαράκη συνελήφθηκε από τους Τούρκους, αλλά δεν τον εκτέλεσαν.
ΝΤΑΓΙΑΝΤΑΣ     Αριστείδης ή Λαμπριναριστείδης.
ΞΥΛΟΥΡΗΣ     Μιχάλης του Μιλτιάδη ή Χριστομιχάλης Λοχίας. Το 1943 έγινε  Καπετάνιος της Ανταρτικής Ομάδας Ανωγείων.  Υπηρετούσε   στο απόσπασμα του Πλαστήρα.
 ΞΥΛΟΥΡΗΣ   Μανόλης ή Στρατομανόλης Λοχίας. Υπηρετούσε  στο  απόσπασμα του Πλαστήρα. Τον είχε υπεύθυνο του ποιμνίου  που οδηγούσαν στην οπισθοχώρηση αποτελούμενο από  αιγοπρόβατα και βόδια και από το οποίο σιτίζονταν οι στρατιώτες και οι ομογενείς που προστάτευαν.
 ΞΥΛΟΥΡΗΣ       Γιώργης του Αντωνίου ή Ψαρογιώργης.
       =                   Βασίλης ή Στρατοβασίλης.
       =                   Γιάννης ή Κουκουβογιάννης.
 ΞΥΛΟΥΡΗΣ       Γιώργης του Νικολάου ή Ζωνός συνελήφθηκε αιχμάλωτος. Στα
 καφενεία όταν συζητούσαν για τη Μικρά Ασία έλεγε: « Εμένα με  ζέψανε πολλές φορές με το κάρο και μετέφερνα διάφορα  πράγματα».
ΠΑΠΑΔΙΟΣ       Ευάγγελος ή Τζιοβαγγέλης, υπηρετούσε στο απόσπασμα Πλαστήρα.
ΠΑΣΠΑΡΑΚΗΣ   Γιάννης ή Στειρουλογιάννης, συνελήφθηκε αιχμάλωτος.
        =                   Μανώλης του Κωνσταντίνου.
        =                   Μύρος ή Αλμπατομύρος.
        =                    Μανώλης αξιωματικός, μετέπειτα Ταξίαρχος.
ΠΕΤΡΟΚΟΠΟΣ   Κωστής του Νικολάου.
ΡΟΥΛΙΟΣ             Νικολής του Γεωργίου.
        =                   Αντώνης ή Κουβεντατώνης.
ΣΚΟΥΛΑΣ   Γιώργης ή Σωπατάκης, υπηρετούσε στο απόσπασμα του  Πλαστήρα.
        =                    Γιώργης του Αθανασίου Ανθυπολοχαγός, μετέπειτα δικηγόρος.  Εκτελέστηκε έξω από το Ηράκλειο μαζί με 12 πατριώτες στις 3 Ιουνίου 1942. «Η ζωή χωρίς ελευθερία είναι μηδέν….. Κάτω οι τύραννοι». Τέτοια φώναξαν οι μελλοθάνατοι ήρωες, πριν ο γερμανός αξιωματικός διατάξει πυρ.                                                           
  ΣΚΟΥΛΑΣ   Μύρος του Βασιλείου ή Τζαβελάκης.
        =              Γιάννης του Γεωργίου ή Μιχαλογιαννάκος, ποιητής.
        =              Γιώργης του Βασιλείου ή Τζαβελάκης.
        =              Μανώλης του Χαραλάμπη ή Μάνωλας.
        =              Μανώλης του Κανάκη ή Σωπατάκης.
        =              Μανώλης ή Μπουτσαράς.
        =              Στρατής του Αντωνίου ή Γιουργουλένιος.
        =              Γιώργης του Ανδρέα ή Πιτοπούλιος.
        =               Αντώνης ή Παπαδαντώνης.
        =               Γιώργης ή Ρωμανός, κατοίκησε μετά στις Στέρνες Μονοφατσίου.
        =               Γιώργης του Αντωνίου ή Γιουργουλένιος.                                  
ΣΜΠΩΚΟΣ  Γιώργης του Ιωάννη ή Σμπωκογιώργης, ήταν στο απόσπασμα του      Πλαστήρα.                             
 ΣΜΠΩΚΟΣ    Χριστόδουλος του Ιωάννη.
        =               Γιώργης του Εμμανουήλ  ή Ατζαρογιώργης.
 ΣΠΑΧΗΣ        Οδυσσέας του Κωνσταντίνου.
ΣΟΥΛΤΑΤΟΣ    Γιάννης ή Βρούβας.
ΣΑΛΟΥΣΤΡΟΣ  Γρηγόρης του Γεωργίου, πιάστηκε αιχμάλωτος.
          =               Γιώργης του Ιωάννη, πιάστηκε αιχμάλωτος.
          =               Μανώλης του Ηρακλή ή Κανακομανόλης.
          =               Μανώλης του Ιωάννη ή Φιλιομανόλης.
ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ  Μανώλης του Ζαχαρία ή Μερτζανοζαχαράκης.
 Πιάστηκε αιχμάλωτος και κλείστηκε με πολλούς στο κάστρο του Αφιόν   Καραχισάρ. Δραπέτευσε με άλλους 10 και μετά από 92 μέρες κακουχιών,  πείνας και μεγάλων κινδύνων  που πέρασε, έφθασε μόνος του στο Γαλλικό- Αγγλικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη. Δεν πίστευαν στα μάτια τους οι Γάλλοι και μετά από  κάμποσες μέρες τον έστειλαν στην Αθήνα.                                
 ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ  Γιώργης ή Τσάκαλος. Συνελήφθη αιχμάλωτος, ήταν ο μόνος που   γνώριζε ότι δραπέτευσε ο Μερτζανοζαχαράκης, γιατί κρατούνταν  μαζί στη φυλακή.                                     
 ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ  Μανώλης του Ιωάννη ή Σοροκάκης.
          =                   Βασίλης του Δημητρίου.
          =                   Βασίλης του Δημητρίου ή Βασίλακας.
          =                    Γεώργιος ή Κατσιφάρης .
ΦΑΣΟΥΛΑΣ   Βασίλης του Γρηγορίου ή Γρηγοροβασίλης.
          =             Χαράλαμπος του Εμμανουήλ, πιάστηκε αιχμάλωτος.
          =             Γιάννης του Γεωργίου ή Νταμπακογιάννης.
          =             Κώστας του Εμμανουήλ.ή Φασουλόκωστας.
       =        Γιάννης του Εμμανουήλ. Παντρεύτηκε από τη Σμύρνη ομογενή    και   πήρε το παρατσούκλι Σμυρνιός.
ΦΑΣΟΥΛΑΣ    Βαγγέλης  του Εμμανουήλ.
          =            Βασίλης του Γρηγορίου ή Γρηγοροβασίλης
          =            Μανώλης του Γωργίου ή Φουντάς. .
ΦΡΥΣΑΛΗΣ    Αριστείδης ή Μαρδόνιος. Τραυματίστηκε.
ΧΑΙΡΕΤΗΣ    Ευριπίδης του Εμμανουήλ Λοχίας. Υπηρετούσε στη φρουρά του Πλαστήρα. Στην παρέλαση που έγινε στην Αθήνα μετά την  επικράτηση του κινήματος Πλαστήρα-Γονατά-Φωκά 14/17 Σεπτεμβρίου 1922 ήταν σημαιοφόρος. σχετικό βίντεο έχει παρουσιάσει η ΕΡΤ.
ΧΑΙΡΕΤΗΣ     Μανώλης του Στυλιανού ή Στελομανώλης, πιάστηκε αιχμάλωτος.
          =              Στυλιανός του Εμμανουήλ ή Παλιάτσος.
          =              Αριστείδης του Εμμανουήλ .
          =              Ελευθέριος του Ιωάννη ή Κατσούφης.
          =              Χαράλαμπος του Εμμανουήλ ή Χαιρετοχαραλάμπης.
          =              Βασίλης του Εμμανουήλ ή Αρκούδος, τραυματίστηκε.
ΧΑΧΛΙΟΥΤΗΣ  Γιώργης του Κωνσταντίνου.
          =               Αλέξανδρος του Κωνσταντίνου.
          =               Κωστής ή Καζάνης.
          =               Μανώλης ή Καζάνης.
XAΡΩΝΙΤΗΣ    Γιώργης του Εμμανουήλ  (Σίσαρχα).


                         
Ανώγεια  11 Αυγούστου 2015

ΜΑΝΟΛΗΣ ΜΙΧ.ΔΑΚΑΝΑΛΗΣ
                                                           ΠΡΩΗΝ  ΑΓΡΟΝΟΜΟΣ

                                                                                                                                              



Ανώγεια
                                    
                                               











Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου